Učinkovito suzbijanje estroze zahtijeva duboko poznavanje biologije parazita. Budući da su reinfekcije od proljeća do jeseni izuzetno česte, nasumični tretmani tokom ljeta daju samo kratkotrajne rezultate. Ključ uspjeha leži u strateškom jesensko-zimskom tretmanu.

[ FEBRUAR – MART ] ──► Prvi strateški tretman (uništavanje ranih proljetnih larvi)
[ APRIL – OKTOBAR ] ──► Sezona ispaše (reinficiranje, visoka aktivnost štrka)
[ NOVEMBAR – DECEMBAR ] ──► Drugi strateški tretman (KLJUČAN – uništava sve hipobiotske L1 larve)

Zimski tretman (novembar/decembar)

Provodi se nakon prvih mrazeva koji unište sve odrasle leteće štrkove na pašnjacima. U tom trenutku cijela populacija parazita miruje unutar nosa životinja u stadiju hipobiotskih L1 larvi. Tretiranjem stada u ovom periodu uništavaju se sve larve u začetku, prekida se razvojni ciklus i osigurava se da stado uđe u proljeće potpuno slobodno od parazita.

Proljetni tretman (februar/mart)

Služi za uništavanje eventualno preživjelih larvi prije nego što se razviju u odrasle muhe i započnu novi ljetni ciklus.

Pregled registrovanih veterinarskih preparata u Bosni

Za suzbijanje estroze koriste se antiparazitici širokog spektra sa veoma visokim procentom učinkovitosti (100% u uništavanju svih larvalnih stadija). Rad navodi registrovane preparate u Bosni:

Preventivne mjere u uzgoju

Istraživanja vakcina razvijenih od ekskretorno-sekretornih proizvoda (ESP) ili proteinskih ekstrakata crijevne membrane larvi (GMPE) nisu dala zadovoljavajuće rezultate u praksi jer ne sprječavaju samu invaziju, već samo privremeno usporavaju rast larvi.

Zbog toga se, uz hemoterapiju, najefikasnijom i najpraktičnijom preventivnom mjerom pokazalo držanje ovaca i koza u zatvorenom prostoru (štalama) tokom najtoplijeg dijela dana u ljetnim mjesecima (jul – septembar). Budući da su odrasli štrkovi aktivni isključivo na suncu i pri visokim temperaturama, boravak u hladu štale u potpunosti sprječava polaganje larvi.

Ekonomske štete u ovčarstvu i kozarstvu

Iako dio uzgajivača smatra estrozu „benignom“ bolešću jer rijetko uzrokuje masovna uginuća, stvarni ekonomski gubici su veoma veliki i često zanemareni:

• Pad mliječnosti: Naučno je dokazano da se kod zaraženih životinja proizvodnja mlijeka smanjuje u prosjeku za 10% (Dorchies i saradnici, 2003.).
• Gubitak težine i lošija vuna: Stalna iritacija, smanjeno vrijeme ispaše i upalni procesi dovode do značajnog pada prirasta janjadi i jaradi te lošijeg kvaliteta vune.
• „Bijeli crvi“ na trupovima: Česta pojava nakon klanja janjadi ili jaradi. Prilikom obrade glave i vješanja trupova, larve L3 izlaze iz sinusa (posebno kroz otvore nastale uklanjanjem rogova) i padaju po svježem mesu. Iako je takvo meso higijenski potpuno ispravno za ljudsku ishranu, pojava velikih crva na trupu Učinkovito suzbijanje estroze zahtijeva duboko poznavanje biologije parazita. Budući da su reinfekcije od proljeća do jeseni izuzetno česte, nasumični tretmani tokom ljeta daju samo kratkotrajne rezultate. Ključ uspjeha leži u strateškom jesensko-zimskom tretmanu.

  [ FEBRUAR – MART ] ──► Prvi strateški tretman (uništavanje ranih proljetnih larvi)
  [ APRIL – OKTOBAR ] ──► Sezona ispaše (reinficiranje, visoka aktivnost štrka)
  [ NOVEMBAR – DECEMBAR ] ──► Drugi strateški tretman (KLJUČAN – uništava sve hipobiotske L1 larve)

  Zimski tretman (novembar/decembar)

  Provodi se nakon prvih mrazeva koji unište sve odrasle leteće štrkove na pašnjacima. U tom trenutku cijela populacija parazita miruje unutar nosa životinja u stadiju hipobiotskih L1 larvi. Tretiranjem stada u ovom periodu uništavaju se sve larve u začetku, prekida se razvojni ciklus i osigurava se da stado uđe u proljeće potpuno slobodno od parazita.

  Proljetni tretman (februar/mart)

  Služi za uništavanje eventualno preživjelih larvi prije nego što se razviju u odrasle muhe i započnu novi ljetni ciklus.

  Pregled registrovanih veterinarskih preparata u Bosni

  Za suzbijanje estroze koriste se antiparazitici širokog spektra sa veoma visokim procentom učinkovitosti (100% u uništavanju svih larvalnih stadija). Rad navodi registrovane preparate u Bosni:

  Naziv preparata	Proizvođač	Oblik	Aktivna materija	Karenca (meso i organi)	Karenca (mlijeko)
  Abanitel L.A.	Krka, Slovenija	Injekcioni rastvor	Abamektin	21 dan	Zabranjeno kod ovaca u laktaciji čije se mlijeko koristi za ljudsku ishranu. Tretirati najmanje 28 dana prije janjenja.
  Biomectin 1%	Vetoquinol Biowet, Poljska	Injekcioni rastvor	Ivermektin	21 dan	Zabranjeno u laktaciji. Tretirati najmanje 33 dana prije janjenja.
  Caliersantel	Laboratorios Calier, Španija	Injekcioni rastvor	Klozantel	42 dana	Zabranjena upotreba kod ovaca čije se mlijeko koristi za ljudsku ishranu.
  Dectomax 1%	Pfizer A.H., Belgija	Injekcioni rastvor	Doramektin	70 dana	Zabranjeno liječenje ovaca čije se mlijeko koristi za ljude. Primijeniti najkasnije 70 dana prije janjenja.
  Fascoverm	Krka, Slovenija	Injekcioni rastvor	Klozantel (klozantel natrij)	42 dana	Zabranjeno davanje životinjama čije se mlijeko koristi za ljudsku ishranu.
  Fascoverm Plus	Krka, Slovenija	Oralna suspenzija	Mebendazol + Klozantel	42 dana	Zabranjeno za ovce u laktaciji čije se mlijeko koristi za ljudsku ishranu.
  Iverktin 1%	Veterina d.o.o., Hrvatska	Injekcioni rastvor	Ivermektin	35 dana	Zabranjeno za ovce u laktaciji.
  Ivomec Super	Merial S.A.S., Francuska	Injekcioni rastvor	Ivermektin + Klorsulon	35 dana	Mlijeko se ne koristi za ljudsku ishranu. Dozvoljeno ako su životinje tretirane najmanje 28 dana prije janjenja (uz izuzetke).
  Vetermec	Alapis S.A., Grčka	Injekcioni rastvor	Ivermektin	35 dana	Zabranjeno kod ovaca u laktaciji.

  Preventivne mjere u uzgoju

  Istraživanja vakcina razvijenih od ekskretorno-sekretornih proizvoda (ESP) ili proteinskih ekstrakata crijevne membrane larvi (GMPE) nisu dala zadovoljavajuće rezultate u praksi jer ne sprječavaju samu invaziju, već samo privremeno usporavaju rast larvi.

  Zbog toga se, uz hemoterapiju, najefikasnijom i najpraktičnijom preventivnom mjerom pokazalo držanje ovaca i koza u zatvorenom prostoru (štalama) tokom najtoplijeg dijela dana u ljetnim mjesecima (jul – septembar). Budući da su odrasli štrkovi aktivni isključivo na suncu i pri visokim temperaturama, boravak u hladu štale u potpunosti sprječava polaganje larvi.

  Ekonomske štete u ovčarstvu i kozarstvu

  Iako dio uzgajivača smatra estrozu „benignom“ bolešću jer rijetko uzrokuje masovna uginuća, stvarni ekonomski gubici su veoma veliki i često zanemareni:

  • Pad mliječnosti: Naučno je dokazano da se kod zaraženih životinja proizvodnja mlijeka smanjuje u prosjeku za 10% (Dorchies i saradnici, 2003.).
  • Gubitak težine i lošija vuna: Stalna iritacija, smanjeno vrijeme ispaše i upalni procesi dovode do značajnog pada prirasta janjadi i jaradi te lošijeg kvaliteta vune.
  • „Bijeli crvi“ na trupovima: Česta pojava nakon klanja janjadi ili jaradi. Prilikom obrade glave i vješanja trupova, larve L3 izlaze iz sinusa (posebno kroz otvore nastale uklanjanjem rogova) i padaju po svježem mesu. Iako je takvo meso higijenski potpuno ispravno za ljudsku ishranu, pojava velikih crva na trupu